Ik ben columnist bij het Kluwertijdschrift MilieuMagazine. Voor het decembernummer 2011, een special over onderwijs, de volgende bijdrage van mijn hand. Dank aan hoofdredacteur Wim Verhoog waarmee ik de oorspronkelijke lengte heb teruggebracht.

H.

------

Vergeet de waarheden van gisteren

Seats2Meet, Utrecht. Lectoren van het HBO om me heen. Op tafel waterflesjes die beogen bij te dragen aan een betere wereld. Trein vlakbij, Fairtrade koffie, thee & chocola binnen handbereik. Een locatie met communityvorming als standaardservice.

Het Hoger Beroepsonderwijs. Instroom van honderdduizend studenten per jaar. Docenten en lectoren doen in vakken die de komende decennia zowat alle transities over zich heen krijgen, maar tóch lukt het ze niet om duurzaamheid op te schalen tot het niveau van gedeelde strategie en routines.
De puzzel leunt op het initiatief van eenlingen en op de positionering per school. Gezamenlijke bottom-ups rond innovatie en milieu sterven al twintig jaar een roemloze dood. Sommigen doen het er half-stiekum bij. Nog altijd is het smeken voor de HBO-Raad om een plek op de strategische agenda. Met nee als antwoord.

Als ergens zou moeten worden voorgesorteerd voor de afslag naar een duurzame samenleving, dan is het hier. Lector duurzame productontwikkeling Van de Velde van RDMCampus: ‘Ik leid mensen op voor leven met onzekerheid. En daarmee voor veertig jaar werken met plezier’. Goede kans dat de rest dus wordt opgeleid voor de zekerheden van gisteren. Dat terwijl hier de brug ligt tussen theorie en praktijk, de sleutel voor technische innovatie, de basis voor een doorlopende leerlijn (pabo’s!); de sleutel voor experimenteren met economische routines (43% studeert economie), de sleutel voor maatschappelijk debat (kunst!). Zo'n positie verplicht. Spéél die rol dan ook naar behoren, dammit!

Zeventien van de veertig hogescholen denken echter anders. Uit hun position paper de volgende zin: ‘de HBO-sector als geheel moet ambities hebben op het terrein van duurzaamheid en daar ook aanspreekbaar op zijn’. Ze benoemen de driepoot bedrijfsvoering, onderwijs en onderzoek en hebben het over onderlinge samenwerking. Met als ideaal kennis-genererende gemeenschappen.

Ons gesprek schiet gelukkig via de Duurzaamheidscampus Den Haag (ambitieus plan, HBO aarzelt), de TOP-gebieden (‘lijken de innovatiekracht van MKB te miskennen’), naar de grensoverschrijdende projecten: Duurzame Upgrading Woonwijken, de Wijk van Morgen, community currencies voor AZC’s, zilte teelt, getijdecentrales, Kantine van de Toekomst, stadslandbouw, oogsten van CO2, peer-to-peer financiering, e-Mobility Lab. Dít soort energie werkt aanstekelijk. Mensen die bijzondere dingen doen in maatschappelijke allianties, vastbesloten een speler te worden in onderwijs, duurzaamheid en innovatie.

‘The answer lies partly in education’ schrijft de VN in Our Common Future in 1987. Inmiddels hoef je - onze landelijke politieke leiding daargelaten - niemand meer te vertellen dat er grote veranderingen gaande zijn. Het komt nu in de fase van de instituties en inderdaad van opleiden. Flor Avelino promoveert dit jaar op de zin 'De illusie van machteloosheid vormt een groter obstakel voor verandering dan de macht der gevestigde belangen’. Dus lectoren aller scholen: verenigt u. Voegt substantie & ervaring toe. Ziet het bakzeil der routines volgen. Doceert voor de onzekerheid van morgen en niet voor de zekerheden van gisteren.