Deze column is geschreven door Roos Wemmenhove ter gelegenheid van de officiële lancering van Plado op 8 juni 2010. Mevrouw Wemmenhove is project manager bij DHO en expert op het gebied van integratie van duurzame ontwikkeling in het hoger onderwijs.

Het huidige gestuntel van de politieke partijen rond cruciale nationale en internationale dilemma’s illustreert perfect het gebrek aan competenties op het gebied van duurzame ontwikkeling bij onze eigen leiders. Over de kansen en problemen die een steeds multiculturelere samenleving met zich meebrengt worden nog wel wat – doorgaans slecht doordachte, nauwelijks samenhangende en weinig onderbouwde - plannen op tafel gegooid. Maar over de wellicht urgentere dilemma’s zoals de toenemende afhankelijkheid van Nederland van Rusland en het Midden-Oosten in haar energievoorziening, en een internationaal economisch stelsel dat nodig aan herziening toe is, daaraan refereren de politici niet eens.

Als onze politieke leiders er al zo weinig van bakken, van wie moeten de goede ideeen en de uitwerking en doorwerking daarvan dan komen? Hoe zorgen we dat de volgende generatie beter is dan wij in het ontwerpen en benutten van kansen om tot een duurzame samenleving te komen? De visie van DHO is daarom: "Iedere student zou het hoger onderwijs moeten verlaten met leidersschapskwaliteiten voor duurzame ontwikkeling." Welke competenties horen daarbij? In de eerste plaats gaat het om up to date disciplinespecifieke kennis en vaardigheden in relatie tot duurzame ontwikkeling. Bijvoorbeeld: economen begrijpen waarom bestaande economische modellen hebben bijgedragen aan de huidige economische crisis en krijgen de ruimte om binnen hun opleiding na te denken over alternatieve economische modellen waarin investeringen met een lange terugverdientijd (zoals investeringen in duurzame energie) op waarde geschat kunnen worden. Hoe deze specifieke disciplinaire competenties er precies uitzien kan alleen uitgewerkt worden door binnen het WO resultaten uit het nieuwste (wetenschappelijk en niet-wetenschappelijk) onderzoek op gebied van duurzame ontwikkeling adequaat toe te passen in het onderwijs. Voor het HBO hebben de beroepenveldcommissies een belangrijke rol in het vaststellen van deze competenties. Maar deze disciplinespecifieke competenties alleen zijn onvoldoende. Het bedenken van alternatieve economische modellen blijft een theoretische exercitie als economen niet met politici, sociologen en fysici, maar ook met verschillende belangengroepen kunnen schakelen om tot echte veranderingen te komen. Daarom stelt DHO dat naast disciplinaire competenties op gebied van duurzame ontwikkeling het ook van belang is interdisciplinair te kunnen samenwerken, te kunnen samenwerken met mensen van andere culturen, maatschappelijke belangen op waarde te kunnen schatten, lange-termijn gevolgen te kunnen analyseren, op systeemniveau te kunnen denken, en persoonlijk leiderschap te kunnen tonen voor duurzame ontwikkeling. Dat is nogal wat, maar met name binnen het HBO is men al langer – ook zonder dit als competenties voor duurzame ontwikkeling te benoemen – bezig dergelijke kwaliteiten te stimuleren onder studenten. In gesprek met mensen van (vooral HBO)opleidingen horen wij vaak: “dit zijn heel generieke competenties, die in ontwerp al in onze opleiding zitten, maar ze komen nog niet goed uit de verf…”
Ik wil hierbij twee stellingen poneren. Ten eerste: de urgentie om echt vorm te geven aan deze ‘generieke’ competenties wordt onderstreept door het belang van kennisinnovatie voor duurzame ontwikkeling, daarom is duurzame ontwikkeling een perfect kader om deze competenties echt goed door te zetten in het hoger onderwijs. Ten tweede: alleen de inbedding van de combinatie van deze disciplinespecifieke en generieke competenties is leidt tot echte kennisinnovatie op gebied van duurzame ontwikkeling.
Ik daag u tevens uit om zowel disciplinespecifieke als generieke competenties voor duurzame ontwikkeling te gaan delen op dit platform.

Roos Wemmenhove

Geboeid door het verhaah Roos Wemmenhove? Klik hier voor de Plado themapagina over competenties.